Pole tekstowe: for 
Pole tekstowe: MANAGEMENT              ALL
nauka -  edukacja - konsulting
 

Pole tekstowe: Pełna wersja
Pole tekstowe: Czasem jest tak, że to, co się liczy, nie da się policzyć,  a to, co daje się policzyć – nie liczy się. 
A. Einstein
 
1. Kluczowym problemem badawczym nauk organizacji i zarządzania lat 90. XX w. była problematyka wartości w ramach tzw. Value Based Management (VBM)[1]. Obejmowała ona różne koncepcje, metody i narzędzia szacowania wartości firmy, ze szczególnym uwzględnieniem akcjonariuszy. Niemniej jednak, podejmowana refleksja natury aksjologicznej w sposób zdecydowany nie wyczerpała wszystkich istotnych zagadnień dla kształtowania wartości organizacji, w tym przede wszystkim potrzeb wszystkich grup interesariuszy.
Problematyka wartości w sposób bezpośredni odnosi się do definicji Zarządzania Doskonałego (ZD) przedstawionego w pracy doktorskiej pt. „Zarządzanie współczesną organizacja w perspektywie aksjologicznej. W kierunku doskonałości organizacyjnej”. Ustaliliśmy w powyższej pracy, że bez względu na dziedzinę badawczą, na różnorodność poruszanych problemów szczegółowych czy też na różnice natury metodologicznej, kluczowym zagadnieniem determinującym ostatecznie jakość każdego modelu zarządzania jest kwestia aksjologiczna, zarówno w wymiarze „sensu stricto” ekonomicznym jak też nieekonomicznym.  Dlatego też, koncepcja Zarządzania Doskonałego (ZD), wynikająca z dualnego modelu definicyjnego (tj. doskonałość jako ideał, wzór oraz jako określona postawa), zwraca szczególną uwagę na konieczność podejmowania obok zagadnień aksjologicznych natury ekonomicznej (wymiar optymalizacyjny) dopełniającej refleksji odnośnie człowieka i jego świata wartości (obszar kultury).  Poniżej przedstawiamy analizę aksjologiczną w perspektywie ilościowej i jakościowej, ekonomicznej i kulturowej, stanowiącą miarę doskonałości organizacyjnej.
 
2. Refleksja natury poznawczej człowieka od samego początku dotyczy w zasadzie dwóch pytań badawczych: 1) o sposób funkcjonowania otaczającego nas świata; 2) o sens jego istnienia.  W pierwszym przypadku mamy do czynienia z pytaniem typu „jak?” – jest to poszukiwanie mechanizmów funkcjonowania badanych zjawisk, praw, zasad, związków, modeli.  W drugim pytaniu zawiera się zupełnie inna perspektywa; nie tyle pytamy: „jak to działa?”, ile raczej: „po co?”, „jaki to ma sens?”, „czemu lub komu to służy?” czy też „jaką ma dla człowieka wartość?[2]  Genezę owego niepokoju badawczego typu „jaki to ma sens” możemy odnaleźć już w biblijnej symbolice „drzewa poznania dobra i zła”.  Człowiek jakby z istoty swojej natury nie może się uwolnić od tej perspektywy.  Obecnie nie mamy już wątpliwości, że zrozumienie niezwykle często złożonych zjawisk, poszukiwanie prawdy naukowej, w tym refleksji w obszarze organizacji i zarządzania, wymaga refleksji typu: „jaki to ma sens?”, a nie tylko odpowiedzi na pytanie: „jak to działa?”[3]. 
Istotnie, dla człowieka poszukującego prawdy o otaczającej go rzeczywistości pytania o „sens rzeczy” jest nie mniej ważne, a niejednokrotnie bardziej podstawowe od pierwszego. Te dwa różne porządki poznania przez wieki stanowiły dwie równoległe, często wzajemnie przeplatające się ścieżki rozwoju wiedzy. Ontologicznego przełomu dokonał Kartezjusz, dzieląc w myśl jasności i wyraźności[4] wiedzę na to, co jest nauką i to, co jest metafizyką.  „Chciał, aby pod względem ścisłości i pewności wszystkie nauki stały się podobne do matematyki. Matematyka zaś swe zalety naukowe czerpie stąd, że rozważa same tylko własności ilościowe. Dążył tedy do tego, aby wszystkie nauki ograniczyć do rozważań ilościowych”[5].  Dlatego też, jak pisze W. Tatarkiewicz, „ideałem Kartezjusza było wszelkie własności rzeczy wywieść z kształtu i ruchu, całą przyrodę rozważać wyłącznie geometrycznie i mechanistycznie”[6]. Tzw. perspektywa jakościowa (pytanie o sens) utraciła swoje ścisłe (naukowe) umocowanie dla przedstawicieli nauk przyrodniczych. W wyniku powyższego ontologicznego podziału „wartość” stała się częścią refleksji aksjologicznej rozumianej na dwa różne sposoby: w naukach filozoficznych jako refleksja natury etycznej, normatywnej (filozofia moralna), w ramach nauk ekonomicznych jako miara finansowa (cena, koszt, użyteczność), tj. teoria wartości[7]. 
 
Nie wnikając w niezwykle bogaty opis teoretyczny[8] (filozofia wartości, teoria wartości, socjologiczny system aksjo-normatywny), jak i w samo rozróżnienie natury ontologicznej, pojęcie „wartość” interpretujemy w nauce jako: 
 
1.      „Przedmioty, stan rzeczy, sytuacje, które ludzie cenią i starają się je osiągnąć.  Są bardzo stabilne i określają, co słuszne, co pożądane”[9] – perspektywa kulturowa/socjologiczna[10].
2.     „Dobra zaspokajające potrzeby ludzkie otrzymane na skutek ludzkiej działalności gospodarczej”[11] -  perspektywa ekonomiczna.
3.     „Wyraz obiektywnie zachodzącego stosunku, w jakim istota danego stanu rzeczy pozostaje do człowieczeństwa bądź jakiegoś jego aspektu. Wartość to istota stanu rzeczy, którego wartościowość umocowana jest w człowieczeństwie”[12] – perspektywa humanistyczna.
 
Bez względu na wieloaspektowy i interdyscyplinarny[13] charakter terminu „wartość” możemy w sposób uniwersalny dokonać podziału ontologicznego na dwa obszary aksjologiczne: 1) wartość w wymiarze ilościowym (perspektywa ekonomiczna) i 2) wartość w wymiarze jakościowym (perspektywa kulturowa).  W jednym i drugim przypadku mówimy o wartości, aczkolwiek na dwa różne ontologicznie, epistemologicznie i metodologicznie sposoby.

 
[1] Do najbardziej znanych metod szacowania wartości firmy zaliczamy: 1. zdyskontowane prognozowane przyszłe przepływy pieniężne (Discount Cash Flow – DCF); szacowanie wartości firmy dla akcjonariuszy (Shareholders Value); dodanej wartości dla akcjonariuszy (Shareholders Value Added); 2. Koncepcję wartości dodanej: rynkowa wartość dodana (Market Value Added), ekonomiczna wartość dodana (Economic Value Added); zysk ekonomiczny (Economic Profit); 3. Przepływy pieniężne w odniesieniu do inwestycji kapitałowych (Cash Flow Return On Investment). 
  Możemy również wskazać na trzy najbardziej znane modele szacowania kluczowego wskaźnika ROA, są nimi: model opracowany przez B.C. Esty’ego, zrównoważona karta wyników R.S. Kaplana, D.P. Nortona oraz formuła DuPonta. Źródło: A. Herman, A. Szablewski, Orientacja na wzrost wartości współczesnego przedsiębiorstwa, w: A. Herman, A. Szablewski (red.), Zarządzanie wartością firmy, Warszawa 1999, s. 36.
[2] Por.: J. Goćkowski, S. Marmuszewski (red.), Nauka. Tożsamość i tradycja, Kraków 1995, s. 17.
[3] „Ujakościowienie bytu posiada swój zasięg powszechny, transcendentalny, czego wyrazem są takie transcendentia, jak prawda, dobro, piękno”. Źródło: M.A. Krąpiec, Człowiek. Kultura. Uniwersytet, Lublin 1982, s. 122.
[4] Por.: W. Tatarkiewicz, Historia filozofii, t. 2, Warszawa 1997, s. 47.
[5] Tamże.
[6] Tamże.
[7] W szerszym jednakże rozumieniu powyższy podział ontologiczny i metodologiczny jest dalece dyskusyjny. „Refleksja aksjologiczna łączy etykę i ekonomię.  Obie dyscypliny właściwymi sobie metodami rozwijają własną teorię wartości.  Początkowo była to zresztą jedna wspólna teoria. Zainteresowanie wartością wiązało się z poszukiwaniem sprawiedliwości w procesie wymiany.  Zagadnienie słusznej ceny całe wieki zaprzątało uwagę starożytnych filozofów i średniowiecznych teologów.  Swego rodzaju kontynuacją tego typu myślenia skoncentrowanego na wymianie i sprawiedliwym podziale jest np. teoria słusznej płacy, rozwijana w ramach katolickiej nauki społecznej.  Po wyzwoleniu się ekonomii spod kurateli filozofii i etyki wydawało się, że ekonomiczna teoria wartości zupełnie nie przylega do teorii etycznej.  Przedstawiciele klasycznej szkoły ekonomii usiłowali rozwijać naukę ‘wolną od wartości’ (etycznych).  Nawet pojęcie wartości ekonomicznej zastępowano pojęciem ceny. Dziś ponownie dochodzi do głosu przeświadczenie o związku między racjonalnością ekonomiczną i etyczną oraz o konieczności włączenia rozumowania ekonomicznego w ogólną filozofię człowieka”. Źródło: A. Dylus, Zmienność i ciągłość. Polskie transformacje ustrojowe w horyzoncie etycznym, Warszawa 1997, s. 51.
[8] Zob.: W. Cichoń, Wartości, człowiek, wychowanie. Zarys problematyki aksjologiczno-wychowawczej, Kraków 1996, s. 13-14.
[9] L. Zbiegień-Maciąg, Kultura w organizacji. Identyfikacja kultury znanych firm, Warszawa 1999, s. 48.
[10] Przy czym w socjologii wyróżniamy normy (sposoby osiągania celów) i wartości kulturowe (formułowanie celów). Por. P. Sztompka, Socjologia. Analiza społeczeństwa, Kraków 2002, s. 258-259.
[11] „Bardzo często stosowany w naukach ekonomicznych termin ‘dobro’ pochodzi zapewne stąd, że odnoszony jest zazwyczaj do czegoś, co jest dla kogoś cenne, przedstawia dla niego jakąś wartość”. Źródło: R. Milewski, w: R. Milewski (red.), Podstawy ekonomii, Warszawa 2002, s. 20.
[12] A. Chmielecki, Rzeczy i wartości. Humanistyczne podstawy edukacji ekonomicznej, Warszawa 1999, s. 167.
[13] Zob. Typy, hierarchia i systemy wartości, w: L.J. Krzyżanowski, O podstawach kierowania organizacjami inaczej, Warszawa 1999, s. 206-218.
 
Pole tekstowe: !
Pole tekstowe: back
Pole tekstowe: !
Pole tekstowe: Marian Krupa, Problem wartości w zarządzaniu współczesną organizacją.                             4th International PhD Conference, University of Miskolc, Hungary  –  2003.